આ દુનિયામાં જન્મ અને મૃત્યુ બે એવા સત્ય છે જે નિશ્ચિત છે અને તેમને કોઈ બદલી શકતું નથી. આ દુનિયામાં જે પણ જન્મે છે તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. હિંદુ ધર્મમાં ગર્ભધારણથી લઈને મૃત્યુ સુધી 16 ધાર્મિક વિધિઓ બનાવવામાં આવી છે. આ સંસ્કારોને અનુસરીને મનુષ્યનું જીવન ચક્ર ચાલુ રહે છે. આ 16 સંસ્કારોમાંથી એક અંતિમ સંસ્કાર અથવા મૃત્યુ સંસ્કાર છે, જેમાં મૃતક માટે તેરવી અથવા મૃત્યુભોજ માટે તેર દિવસ સુધી પિંડદાન જેવી વિધિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ બધી વિધિઓ પૂરી કર્યા પછી જ વ્યક્તિના અંતિમ સંસ્કાર થાય છે.
મૃતકની યાદમાં ભોજન પીરસ્યા પછી, 13 કે તેથી વધુ બ્રાહ્મણો અને મૃતકના ભત્રીજાઓ અને ભત્રીજીઓને ભોજન પીરસવામાં આવે છે. ભોજન બાદ દક્ષિણા, ઝવેરાત અને વસ્ત્રોનું દાન કરવામાં આવે છે. જ્યારે બ્રાહ્મણ અને ભાણા અને ભાણેજને ભોજન કરાવાય છે. તેનાથી મૃત વ્યક્તિની આત્માને શાંતિ મળે છે.
મૃત્યુ તહેવાર વિશે સત્ય
ભારતીય વૈદિક પરંપરામાં વ્યક્તિના જીવનમાં સોળ સંસ્કારોનું વિશેષ સ્થાન છે. મૃત્યુ એટલે કે અંતિમ સંસ્કાર આમાંથી એક છે. આ અંતર્ગત મૃતકના અંતિમ સંસ્કાર અથવા અંતિમ સંસ્કાર સાથે કપાલ ક્રિયા, પિંડદાન વગેરે કરવામાં આવે છે. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, મૃતકોની રાખ ત્રણ કે ચાર દિવસ પછી સ્મશાનમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવે છે. સાતમા કે આઠમા દિવસે આ રાખને ગંગા, નર્મદા કે અન્ય કોઈ પવિત્ર નદીમાં વિસર્જિત કરવામાં આવે છે. દસમા દિવસે ઘરની સફાઈ અથવા સફેદી કરવામાં આવે છે. આ દશગાત્ર તરીકે ઓળખાય છે. આ પછી એકાદશગાત્ર પર પીપળના વૃક્ષ નીચે પૂજા, પિંડદાન અને મહાપાત્રનું દાન વગેરે કરવામાં આવે છે અને દ્વાદશગાત્રમાં ગંગાજલી પૂજા કરવામાં આવે છે. ગંગાનું પવિત્ર જળ ઘરમાં છાંટવામાં આવે છે. બીજા દિવસે, ત્રયોદશીના દિવસે, તેર બ્રાહ્મણો, આદરણીય લોકો, સંબંધીઓ અને સમાજના લોકોને સામૂહિક ભોજન પીરસવામાં આવે છે. આને મૃત્યુ ભોજ કે બારમાની વિધિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
