પહેલું બજેટ ક્યારે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને કેટલી કરમુક્તિ આપવામાં આવી હતી? 90% લોકો જાણતા નથી.

First budget presented- કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ કેન્દ્રીય બજેટ 2026 રજૂ કરવા જઈ રહ્યા છે. 2026માં રજૂ થનારું આ કેન્દ્રીય બજેટ સ્વતંત્ર ભારતનું 94મું કેન્દ્રીય બજેટ હશે. સ્વતંત્ર ભારતનું પહેલું બજેટ 26 નવેમ્બર, 1947ના રોજ આર.કે. ષણમુખમ ચેટ્ટી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ભારતમાં સ્વતંત્રતા પહેલા પણ બજેટ રજૂ કરવામાં આવતા હતા. હા, ભારતનું પહેલું બજેટ 1860માં, સ્વતંત્રતા પહેલા પણ, સ્કોટિશ નાગરિક જેમ્સ વિલ્સન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

તે સમયે અને આજના સમયમાં ઘણો ફરક છે. તે સમયે આવકવેરો લાદવા અંગે ઘણો વિવાદ થયો હતો. ચાલો તમને જણાવીએ કે દેશમાં પહેલું બજેટ રજૂ થયું ત્યારે કેટલી આવકને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી.

ભારતનું પહેલું બજેટ (બ્રિટિશ યુગ)

ભારતનું પહેલું બજેટ 7 એપ્રિલ, 1860 ના રોજ સ્કોટિશ અર્થશાસ્ત્રી અને રાજકારણી જેમ્સ વિલ્સન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. વિલ્સન ધ ઇકોનોમિસ્ટ મેગેઝિન અને સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ બેંકના સ્થાપક પણ હતા. 1857 ના સ્વતંત્રતા યુદ્ધ પછી બ્રિટિશ સરકારને થયેલા ભારે નાણાકીય નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે આવકવેરાની વિભાવના સૌપ્રથમ રજૂ કરવામાં આવી હતી.

કેટલી આવકને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી:

1860 માં, એક નિયમ બનાવવામાં આવ્યો હતો કે 200 થી ઓછી વાર્ષિક આવક ધરાવતા લોકોએ કોઈ કર ચૂકવવો પડશે નહીં. પરંતુ જો આવક 200 થી 500 રૂપિયાની વચ્ચે હોય તો તેમણે 2% કર ચૂકવવો પડશે અને જો આવક 500 રૂપિયાથી વધુ હોય તો તેમણે 4% કર ચૂકવવો પડશે.

સ્વતંત્ર ભારતનું પહેલું બજેટ

સ્વતંત્રતા પછી ભારતનું પહેલું બજેટ ૨૬ નવેમ્બર, ૧૯૪૭ ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બજેટ દેશના પ્રથમ નાણામંત્રી આર. કે. ષણમુખમ ચેટ્ટી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. સ્વતંત્ર ભારતનું આ બજેટ ફક્ત ૭.૫ મહિના (૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ થી ૩૧ માર્ચ, ૧૯૪૮) માટેનું 'વચગાળાનું બજેટ' હતું. કોઈ નવા કર લાદવામાં આવ્યા ન હતા. તે સમયે ભારતનું કુલ બજેટ મહેસૂલ ફક્ત ₹૧૭૧.૧૫ કરોડ હતું.

કર મુક્તિનો રસપ્રદ ઇતિહાસ

ચાલો તમને જણાવીએ કે સમય જતાં કર મુક્તિ મર્યાદા કેવી રીતે બદલાઈ:

1950 (ભારત પ્રજાસત્તાકનું પહેલું બજેટ): જોન મથાઈ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું. તે સમયે, 1500 સુધીની આવક કરમુક્ત હતી.

1955-56: પરિણીત અને અપરિણીત વ્યક્તિઓ માટે અલગ અલગ છૂટ હતી. પરિણીત વ્યક્તિઓ માટે મર્યાદા 2,000 રૂપિયા અને અપરિણીત વ્યક્તિઓ માટે ૧૦૦૦ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી હતી.

1970નો દાયકા: એક સમય હતો (1973-74) જ્યારે ભારતમાં સૌથી વધુ સ્લેબમાં કર દર 97.5% સુધી પહોંચ્યો હતો.

1985: રાજીવ ગાંધી સરકારે પરિણીત/અવિવાહિત ભેદ નાબૂદ કર્યો અને બધા માટે એક સમાન કર સ્લેબ લાગુ કર્યો.

Edited By- Monica Sahu