ગુજરાત વિધાનસભામાં 24 માર્ચ, 2026ના રોજ એક ઐતિહાસિક દિવસ રહ્યો, જ્યાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) બિલ બહુમતીથી પસાર કરવામાં આવ્યું. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ બિલ પર ગૃહમાં લગભગ સાડા સાત કલાક સુધી મેરેથોન ચર્ચા ચાલી હતી. આ બિલ પસાર થતા જ ઉત્તરાખંડ પછી ગુજરાત દેશનું બીજું એવું રાજ્ય બન્યું છે જેણે પોતાના રાજ્યમાં સમાન નાગરિક કાયદો લાગુ કરવાની દિશામાં મક્કમ ડગલું ભર્યું છે.
લગ્ન અને છૂટાછેડા માટે સમાન કાયદાકીય માળખું
આ બિલમાં લગ્ન અને છૂટાછેડાને લઈને અત્યંત મહત્વની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. હવેથી તમામ ધર્મો માટે લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન 60 દિવસમાં કરાવવું ફરજિયાત રહેશે, અને જો તેમ કરવામાં નહીં આવે તો ₹10,000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, કોર્ટની મંજૂરી વિના આપવામાં આવતા છૂટાછેડાને ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવશે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓને કાયદાકીય રક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે.
લિવ-ઈન રિલેશનશિપ માટે કડક નોંધણી પ્રક્રિયા
ગુજરાત UCC બિલની સૌથી ચર્ચિત જોગવાઈ લિવ-ઈન રિલેશનશિપની નોંધણી અંગેની છે. રાજ્યમાં લિવ-ઈનમાં રહેતા યુગલોએ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં રજિસ્ટ્રાર પાસે નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત રહેશે. જો કોઈ યુગલ આ નિયમનો ભંગ કરશે, તો તેમને 3 મહિના સુધીની જેલ અથવા દંડની સજા થઈ શકે છે. જો યુગલની ઉંમર 21 વર્ષથી ઓછી હશે, તો સત્તાવાળાઓ દ્વારા તેમના માતા-પિતાને જાણ કરવામાં આવશે.
બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ અને વારસામાં સમાન હક
સામાજિક સમાનતા લાવવા માટે આ બિલમાં એકથી વધુ લગ્ન (Polygamy) પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. જે વ્યક્તિ એક પત્ની હયાત હોય અને બીજા લગ્ન કરશે, તેને 7 વર્ષ સુધીની સજાની જોગવાઈ છે. મિલકતના અધિકારોની વાત કરીએ તો, હવેથી પુત્ર અને પુત્રી બંનેને પિતાની મિલકતમાં સમાન વારસા હક મળશે. જોકે, આ કાયદો રાજ્યના અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયને લાગુ પડશે નહીં.
વિપક્ષનો વિરોધ અને હવે પછીની પ્રક્રિયા
ચર્ચા દરમિયાન વિપક્ષી સભ્યોએ આ બિલને 'રાજકીય પ્રેરિત' ગણાવીને તેનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. કેટલીક માગણીઓ ન સંતોષાતા અંતે કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીના સભ્યોએ ગૃહમાંથી વોકઆઉટ કર્યો હતો. હવે આ બિલને મંજૂરી માટે રાજ્યપાલ અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ પાસે મોકલવામાં આવશે. રાષ્ટ્રપતિની આખરી મંજૂરી મળ્યા બાદ જ આ કાયદો સમગ્ર ગુજરાતમાં સત્તાવાર રીતે અમલમાં આવશે.
