આઝાદી પહેલા બ્રિટિશ સરકારે વિવિધ કાયદાઓ અને આદેશો દ્વારા ઘણું શોષણ કર્યું હતું. આનો વિરોધ કરવા બદલ લોકોને વિવિધ રીતે ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. હવા અને પાણી પછી, મીઠું હંમેશા સૌથી મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાતોમાંની એક છે. દેશની અંદર દરિયા કિનારે મળતા મીઠાના પ્રોસેસિંગ અને વેપારને નિયંત્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું. તેના વિરોધમાં રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીએ સવિનય અસહકાર ચળવળ શરૂ કરી હતી.
મીઠા પરના વેરા સામે મહાત્મા ગાંધીનું આ આંદોલન ગુજરાતમાં સાબરમતી આશ્રમથી શરૂ થયું હતું. ત્યાંથી 385 કિલોમીટર દૂર નવસારી જિલ્લાના દાંડી નામના ગામમાં દરિયા કિનારે પહોંચ્યા અને ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં લોકોએ સોલ્ટ એક્ટનો ભંગ કર્યો. દાંડીયાત્રામાં 78 લોકો સામેલ થયા હતા. દાંડી માર્ચ 24 દિવસ લાંબી હતી. આ ચળવળ, જે 12 માર્ચથી 05 એપ્રિલ 1930 સુધી ચાલી હતી, આખરે અંગ્રેજોને દમનકારી મીઠાનો કાયદો પાછો ખેંચવાની ફરજ પડી હતી.
8 માર્ચે અમદાવાદમાં એક વિશાળ સભાને સંબોધિત કરી. આ સમય દરમિયાન, વિશાળ ભીડ વચ્ચે, ગાંધીજીએ મીઠાનો કાયદો તોડવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો. સભાને સંબોધતા તેમણે કહ્યું કે મારા માટે આ એક પગલું છે અને સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા તરફનું પ્રથમ પગલું છે. દાંડીમાં મીઠાનો કાયદો તોડવામાં આવશે.
દાંડી માં શું થયું
5 એપ્રિલે મહાત્મા ગાંધી મોટી સંખ્યામાં સમર્થકો સાથે દાંડી પહોંચ્યા હતા. બીજા દિવસે એટલે કે 6 એપ્રિલ 1930ના રોજ વહેલી સવારે તેઓ મોટી સંખ્યામાં પદયાત્રીઓ સાથે દાંડીના દરિયા કિનારે પહોંચ્યા. પોતાની મુઠ્ઠીમાં એક નાનકડા ખાડામાં પડેલું કુદરતી મીઠું ઉપાડીને, તેમણે સોલ્ટ એક્ટ 1882 હેઠળ દેશમાં મીઠા પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને પડકાર્યા
લોકોમાં દાંડી કૂચની લોકપ્રિયતાએ અંગ્રેજ સરકારને હચમચાવી દીધી હતી. જ્યારે શરૂઆતમાં સરકારે તેને હળવાશથી લીધો, પછીથી તેણે આ આંદોલનને દબાવવા માટે શક્ય તમામ પગલાં લીધા. અહેવાલો અનુસાર, 31 માર્ચ, 1930 સુધી દેશમાં લગભગ 95,000 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
મીઠાનો કાયદો શું છે
સોલ્ટ એક્ટ 1882, જે સોલ્ટ એક્ટ 1982 તરીકે પ્રખ્યાત છે. આ કાયદાથી બ્રિટિશ સરકારને મીઠાના પ્રોસેસિંગ અને વેચાણનો ઈજારો મળ્યો. ભારતમાં ઘણા સ્થળોએ, દરિયા કિનારે મીઠું પહેલેથી જ મફતમાં ઉપલબ્ધ હતું, છતાં બ્રિટિશ સરકારે, મીઠા પર પોતાનો એકાધિકાર દાખવતા, લોકોને બળજબરીથી તે ખરીદવા દબાણ કર્યું. એક રીતે મીઠા પર ટેક્સ લાદવામાં આવ્યો હતો. જેને લઈને સમગ્ર દેશમાં લોકોમાં રોષ જોવા મળ્યો હતો. આ પછી ગાંધીજીએ નિર્ણય લીધો. ગાંધીજીએ નક્કી કર્યું કે જો કોઈ ઉત્પાદન હોય જેના દ્વારા સવિનય અસહકાર થઈ શકે, તો તે મીઠું હતું.
