અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના પુત્ર મોજ્તબા બનશે ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડર, લાગી ગઈ છે મોહર

Mojtaba Khamenei

ઈરાને આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈના પુત્ર મોજતબા અલી ખામેનીને તેના નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે ચૂંટ્યા છે. મોજતબા લાંબા સમયથી અલી ખામેનીના પડછાયા તરીકે સેવા આપી રહ્યા હતા, પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હતા.

આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીની હત્યા બાદ, તેમના પુત્ર, મોજતબા અલી ખામેનીને ઈરાનના નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા છે. ઈરાન ઇન્ટરનેશનલના અહેવાલ મુજબ, દેશના નવા સર્વોચ્ચ નેતાની પસંદગી કરવાનું કામ સોંપવામાં આવેલા 80 વિદ્વાનોની સમિતિએ મોજતબાના નામને મંજૂરી આપી છે. ઈરાનમાં આ પહેલી વાર છે જ્યારે કોઈ સર્વોચ્ચ નેતાના પુત્રને તેમના ઉત્તરાધિકારી તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો છે. 56 વર્ષીય મોજતબાને ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાનનું નેતૃત્વ કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. તેઓ અલી ખામેનીના બીજા સૌથી મોટા પુત્ર છે અને લાંબા સમયથી તેમના ઉત્તરાધિકારી તરીકે જોવામાં આવે છે. તેમણે આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના મામલામાં પડદા પાછળ પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સમિતિ માને છે કે યુએસ-ઇઝરાયલી હુમલામાં પોતાના માતાપિતા અને પરિવારના અન્ય સભ્યો ગુમાવનાર મોજતબા, અન્ય દાવેદારો કરતાં વિભાજિત દેશને એક કરવામાં વધુ અસરકારક રહેશે. પરંતુ તેમની સામે સૌથી મોટો પડકાર એ હશે કે શું તેઓ બેરોજગારી, ફુગાવા અને ડગમગતા ઈરાનને યુદ્ધ તરફ લઈ જાય છે કે પશ્ચિમી દેશો સાથે સહયોગનો માર્ગ પસંદ કરે છે.

ઉત્તરાધિકારમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર 

આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈના અવસાન બાદ, તેમના 56 વર્ષીય પુત્ર મોજતબા અલી ખામેનેઈને ઈરાનના નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. ઈરાન ઇન્ટરનેશનલના અહેવાલ મુજબ, 80 વિદ્વાનોની સમિતિએ આ નિર્ણય લીધો છે. ઈરાનના ઈતિહાસમાં આ પ્રથમ ઘટના છે જ્યાં સર્વોચ્ચ નેતાના પુત્રને જ તેમના વારસદાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હોય, જે દેશની રાજકીય પરંપરામાં મોટો વળાંક સૂચવે છે.

પડદા પાછળની મજબૂત ભૂમિકા અને અનુભવ 

મોજતબા ખામેની લાંબા સમયથી ઈરાનના સત્તાવાર માળખામાં પડદા પાછળ રહીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવતા આવ્યા છે. તેઓ અલી ખામેનેઈના બીજા સૌથી મોટા પુત્ર છે અને તેમને વર્ષોથી સંભવિત ઉત્તરાધિકારી તરીકે જોવામાં આવતા હતા. પિતાના કાર્યકાળ દરમિયાન શાસન અને વહીવટી બાબતોમાં તેમનો સીધો પ્રભાવ રહ્યો હોવાથી, તેઓ સિસ્ટમની કામગીરીથી પૂરેપૂરા માહિતગાર છે.

IRGCનું સમર્થન અને રાજકીય પ્રભાવ 

આ પસંદગીમાં ઈરાનની શક્તિશાળી સૈન્ય પાંખ, ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC), એ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હોવાનું મનાય છે. અહેવાલો અનુસાર, IRGCએ મોજતબાના નામ પર મહોર મારવા માટે ધાર્મિક વિદ્વાનો (મૌલવીઓ) પર ભારે દબાણ કર્યું હતું. સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે હવે તેઓ દેશની સરકાર, ધાર્મિક બાબતો અને સૈન્યના 'કમાન્ડર-ઇન-ચીફ' તરીકે સર્વોપરી સત્તા ધરાવશે.

વૈશ્વિક પડકારો અને આર્થિક પ્રતિબંધો 

મોજતબાની નિમણૂક એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ઈરાન ઇઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથેના ગંભીર સંઘર્ષમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. નોંધનીય છે કે, અમેરિકાએ 2019માં IRGCને આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કર્યું હતું અને ખુદ મોજતબા પર પણ આર્થિક પ્રતિબંધો લાદેલા છે. આ સંજોગોમાં, પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણનો સામનો કરવો તેમના માટે એક મોટી કસોટી સમાન હશે.

આંતરિક સ્થિતિ અને ભાવિ દિશા 

સમિતિનું માનવું છે કે હુમલામાં પરિવારના સભ્યો ગુમાવનાર મોજતબા વિભાજિત દેશને એક કરી શકશે. જોકે, તેમની સામે સૌથી મોટો પડકાર ઈરાનની જનતાને સ્પર્શતા પ્રશ્નો છે. બેરોજગારી, ફુગાવો અને આર્થિક કટોકટી વચ્ચે તેઓ દેશને યુદ્ધના માર્ગે લઈ જશે કે પશ્ચિમી દેશો સાથે સહયોગ સાધીને અર્થતંત્રને ઉગારશે, તેના પર આખા વિશ્વની નજર રહેશે.

રાજવંશીય શાસન અને વૈચારિક સંઘર્ષ

ઈરાનમાં આ પરિવર્તન એક મોટા વૈચારિક વિરોધાભાસ જેવું છે. 1979 ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિએ પહેલવી રાજવંશની રાજાશાહીને ઉથલાવી દીધી હતી અને ત્યારથી ઈરાન પોતાને રાજાશાહીના લોકશાહી વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરતું આવ્યું છે. પરંતુ, અલી ખામેનીના પુત્ર મોજતબાની પસંદગી સાથે, ઈરાન ફરીથી એક પ્રકારના 'રાજવંશીય શાસન' તરફ વળ્યું હોય તેમ જણાય છે. આ નિર્ણય ઈરાનની લાંબા સમયની રાજાશાહી વિરોધી વિચારધારા સામે મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ ઉભો કરે છે.

ધાર્મિક પૃષ્ઠભૂમિ અને લશ્કરી અનુભવ 

1969 માં મશહદમાં જન્મેલા મોજતબા ખામેનીએ ઊંડું ધાર્મિક શિક્ષણ મેળવ્યું છે અને તેઓ 'હુજ્જતુલ-ઈસ્લામ'નું બિરુદ ધરાવે છે. માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પણ લશ્કરી મોરચે પણ તેમનો અનુભવ રહ્યો છે; તેમણે ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધમાં સક્રિય ભાગ લીધો હતો. ભલે તેઓ અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર સરકારી પદ પર નહોતા, પરંતુ તેમની આ પૃષ્ઠભૂમિએ તેમને ઈરાનના સૌથી પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓમાંના એક બનાવ્યા છે.

પડછાયામાંથી સત્તાના કેન્દ્ર સુધી 

મોજતબા વર્ષોથી તેમના પિતા અલી ખામેનીના 'પડછાયા' તરીકે કામ કરતા રહ્યા છે. તેમણે સર્વોચ્ચ નેતાના કાર્યાલય, 'બેઈત-એ રહબારી'ના સંચાલનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. ઈરાનના સશસ્ત્ર દળો, રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) અને બાસીજ મિલિશિયા પર તેમનું પરોક્ષ પણ મજબૂત નિયંત્રણ હોવાનું મનાય છે. આ વ્યૂહાત્મક પક્કડને કારણે જ તેઓ પડદા પાછળથી હવે સીધા જ શાસનની ધુરા સંભાળવા જઈ રહ્યા છે.