Dasha Mata Ni Katha: ઘર પરિવારની દશા સુધારે છે દશા માતા, અહી વાંચો તેમની પાવન કથા

Dasha Mata Ni Katha (દશા માતાની વાર્તા): દશામાતાનો તહેવાર દેશનાં કેટલાક પ્રદેશોમાં ખાસ કરીને મઘ્યપ્રદેશમાં ફાગણ  વદના દસમા દિવસે ઉજવવામાં આવે છે, અને આ વર્ષે તે 13 માર્ચે આવે છે. તેથી, સ્ત્રીઓ આ દિવસે દશામાતાનું વ્રત રાખશે. આ વ્રત માટે, કાચા કપાસ નાં દોરામાંથી  10-તારનો દોરો બનાવવામાં આવે છે, જેમાં 10 ગાંઠો બાંધવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સ્ત્રીઓ પીપળાના ઝાડની પૂજા કરે છે અને પછી આ દોરાને તેમના ગળામાં પહેરે છે. એવું કહેવાય છે કે આમ કરવાથી પરિવારમાં સુખ અને સમૃદ્ધિ આવે છે. ચાલો હવે જાણીએ કે દશામાતાના દિવસે કઈ વાર્તા વાંચવી જોઈએ.

દશા માતાની વાર્તા

દશા માતાની કથા અનુસાર, પ્રાચીન કાળમાં નલ નામનો એક રાજા હતો, જેની પત્નીનું નામ દમયંતી હતું. રાજાના રાજ્યમાં તમામ પ્રજા સુખ-શાંતિથી જીવન વિતાવતી હતી. એક દિવસ એક બ્રાહ્મણી રાણી પાસે આવી. તે બ્રાહ્મણીએ ગળામાં પીળો દોરો બાંધ્યો હતો. રાણીએ તેને એ દોરા વિશે પૂછ્યું, ત્યારે બ્રાહ્મણી બોલી- "આ દોરો દશા માતાનો છે અને તેને ગળે ધારણ કરવાથી ઘરમાં સુખ-સંપત્તિ અને અન્ન-ધન હંમેશા જળવાઈ રહે છે." તેણે રાણીને પણ એક દોરો આપ્યો અને રાણીએ તેને પોતાના ગળામાં પહેરી લીધો.

રાણીના ગળામાં દોરો જોઈને રાજાએ પૂછ્યું કે આ કેવો દોરો છે? રાણીએ બધી વાત કરી. ત્યારે રાજા બોલ્યા- "તમને કઈ વાતની કમી છે? માટે આને તોડીને ફેંકી દો." રાણીએ ના પાડી, પણ રાજાએ જબરદસ્તીથી તે દોરો તોડીને ફેંકી દીધો. રાણી બોલી- "રાજન! આ તમે સારું નથી કર્યું." તે જ રાત્રે જ્યારે રાજા સૂતા હતા, ત્યારે તેમને સ્વપ્નમાં દશા માતા એક ડોશીના સ્વરૂપે દેખાયા અને બોલ્યા- "હે રાજા, તારી સારી દશા જઈ રહી છે અને ખરાબ દશા આવી રહી છે. તેં મારો અનાદર કરીને બરાબર નથી કર્યું." આટલું કહીને ડોશી અદ્રશ્ય થઈ ગયા.

આ સ્વપ્ન પછી રાજાનું ધન-ધાન્ય અને સુખ-ચૈન બધું જ નષ્ટ થવા લાગ્યું. હવે તો ભૂખે મરવાનો વારો આવ્યો. આવી હાલત જોઈને રાજાએ દમયંતીને કહ્યું કે તું બંને બાળકોને લઈને તારા પિયર જતી રહે. રાણીએ કહ્યું- "હું તમને છોડીને ક્યાંય નહીં જાઉં, જેવી રીતે તમે રહેશો તેવી જ રીતે હું તમારી સાથે રહીશ." ત્યારે રાજાએ કહ્યું કે આપણે આ દેશ છોડીને બીજા દેશમાં જઈએ, ત્યાં જે પણ કામ મળશે તે કરી લઈશું. આ રીતે નલ-દમયંતી બીજા દેશમાં ગયા.

રસ્તામાં ભીલ રાજાનો મહેલ આવ્યો, ત્યાં રાજાએ પોતાના બંને બાળકોને અમાનત તરીકે છોડી દીધા. આગળ જતાં રાજાના એક મિત્રનું ગામ આવ્યું. રાજાએ કહ્યું- "ચાલ, મારા મિત્રના ઘરે જઈએ." મિત્રના ઘરે તેમનો ખૂબ આદર-સત્કાર થયો અને જાત-ભાતના પકવાન જમાડ્યા. મિત્રએ તેમને પોતાના સુવાના રૂમમાં સુવડાવ્યા. તે જ રૂમમાં એક ખૂંટી પર મિત્રની પત્નીનો હીરાનો કિંમતી હાર લટકતો હતો. મધ્યરાત્રિએ જ્યારે રાણીની આંખ ખુલી તો તેમણે જોયું કે તે ખૂંટી હારને ગળી રહી છે! રાણીએ તરત રાજાને જગાડ્યા. બંને વિચારમાં પડી ગયા કે સવાર પડતા મિત્રને શું જવાબ આપીશું? એટલે રાતોરાત ત્યાંથી નીકળી જવામાં જ ભલાઈ છે એમ વિચારી તેઓ નીકળી ગયા.

સવારે જ્યારે મિત્રની પત્નીએ હાર ન જોયો ત્યારે તે પતિને કહેવા લાગી કે તમારા મિત્ર ચોર નીકળ્યા. મિત્રએ સમજાવ્યું કે મારો મિત્ર આવું ન કરી શકે. આગળ જતાં રાજા નલની બહેનનું ગામ આવ્યું. રાજાએ સમાચાર મોકલાવ્યા. બહેને પૂછ્યું કે ભાઈ-ભાભીની હાલત કેવી છે? સમાચાર લાવનારે કહ્યું કે તેઓ એકલા છે અને પગપાળા આવ્યા છે. આ સાંભળી બહેન થાળીમાં ડુંગળી અને રોટલો (કાંદો-રોટી) લઈને મળવા આવી. રાજાએ તો પોતાના ભાગનું ખાઈ લીધું, પણ રાણીએ પોતાનો ભાગ જમીનમાં દાટી દીધો.

આગળ રસ્તામાં એક નદી મળી. રાજાએ નદીમાંથી માછલીઓ પકડીને રાણીને કહ્યું કે તું આને શેક, હું ગામમાંથી ભોજન લઈ આવું. ગામમાં એક શેઠ બધાને જમાડતા હતા. રાજા જ્યારે ત્યાંથી ભોજન લઈને આવતા હતા ત્યારે રસ્તામાં એક સમડીએ ઝપટ મારી અને બધું ભોજન નીચે પડી ગયું. રાજાએ વિચાર્યું કે રાણી શું વિચારશે કે હું પોતે ખાઈ આવ્યો અને તેના માટે કંઈ ન લાવ્યો. બીજી બાજુ રાણી જ્યારે માછલીઓ શેકતી હતી, ત્યારે બધી માછલીઓ જીવતી થઈને નદીમાં કૂદી ગઈ. રાણી ઉદાસ થઈ ગઈ કે રાજા શું વિચારશે કે હું બધી માછલીઓ ખાઈ ગઈ. જ્યારે રાજા આવ્યા ત્યારે તેઓ મનમાં બધું સમજી ગયા અને આગળ ચાલ્યા.

રસ્તામાં રાણીના પિયરનું ગામ આવ્યું. રાજાએ કહ્યું કે તું તારા પિયરમાં જઈને દાસીનું કામ કર, હું પણ આ ગામમાં ક્યાંક કામ કરી લઈશ. રાણી મહેલમાં દાસીનું કામ કરવા લાગી અને રાજા તેલીના ઘાણે કામ કરવા લાગ્યા. જ્યારે હોળી પછી દશા માતાના વ્રતનો દિવસ આવ્યો, ત્યારે બધી રાણીઓએ માથું ધોઈને સ્નાન કર્યું અને દાસીએ પણ સ્નાન કર્યું. દાસીએ બધી રાણીઓના ચોટલા ગૂંથ્યા. ત્યારે રાજમાતાએ કહ્યું- "લાવ દાસી, હું તારો ચોટલો ગૂંથી આપું." જ્યારે રાજમાતા ચોટલો ગૂંથતા હતા ત્યારે તેમણે દાસીના માથામાં 'પદ્મ' (એક પવિત્ર ચિહ્ન) જોયું. આ જોઈ રાજમાતાની આંખો ભરાઈ આવી.

જ્યારે આંસુ દાસીની પીઠ પર પડ્યા ત્યારે તેણે પૂછ્યું- "તમે કેમ રડો છો?" રાજમાતાએ કહ્યું- "મારી દીકરીના માથામાં પણ આવું જ પદ્મ હતું, મને તેની યાદ આવી ગઈ." ત્યારે દાસી બોલી- "હું જ તમારી દીકરી છું, દશા માતાના કોપને લીધે મારી આ હાલત થઈ છે." માતાએ પૂછ્યું કે તેં આ વાત છુપાવી કેમ? દીકરીએ કહ્યું- "જો હું પહેલા કહી દેત તો મારા ખરાબ દિવસો પૂરા ન થાત. આજે હું દશા માતાનું વ્રત કરીશ અને મારી ભૂલની માફી માંગીશ."

પછી જમાઈ રાજાને પણ શોધીને મહેલમાં લાવવામાં આવ્યા, તેમને નવા વસ્ત્રો પહેરાવ્યા અને પકવાન જમાડ્યા. દશા માતાના વ્રત-પૂજનથી રાજા નલ અને દમયંતીના સારા દિવસો પાછા આવ્યા. થોડા દિવસ પછી તેઓ પોતાના રાજ્યમાં પાછા જવા નીકળ્યા. પિયરથી તેમને ખૂબ ધન અને હાથી-ઘોડા આપવામાં આવ્યા. રસ્તામાં ફરી તે જ જગ્યા આવી જ્યાં માછલીઓ જીવતી થઈ હતી અને સમડીએ ભોજન પાડી દીધું હતું. રાજા-રાણીએ એકબીજાને સત્ય જણાવ્યું અને ગેરસમજ દૂર થઈ.

ત્યારબાદ બહેનનું ગામ આવ્યું. બહેન હવે મોતીઓની થાળી લઈને આવી. ત્યારે દમયંતીએ ધરતી માતાને પ્રાર્થના કરી કે મારી અમાનત પાછી આપો. જ્યાં ડુંગળી-રોટલો દાટ્યો હતો ત્યાં ખોદતા સોનાનો રોટલો અને ચાંદીની ડુંગળી નીકળી, જે રાણીએ બહેનને આપી દીધી. મિત્રના ઘરે પહોંચ્યા ત્યારે રાત્રે પેલી ખૂંટીએ હાર પાછો ઓક્યો (બહાર કાઢ્યો). મિત્રની પત્નીને પોતાની ભૂલ સમજાઈ અને તેને ખૂબ પસ્તાવો થયો.

છેલ્લે તેઓ ભીલ રાજા પાસે ગયા અને પોતાના પુત્રોને પાછા મેળવ્યા. જ્યારે નલ-દમયંતી પોતાની રાજધાની પહોંચ્યા ત્યારે નગરજનોએ તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું. દશા માતાની કૃપાથી રાજાનો પહેલા જેવો જ ઠાઠ-માઠ થઈ ગયો.